خانه / ممیزی کتاب در ایران و غرب

ممیزی کتاب در ایران و غرب

  • user warning: Duplicate entry '1802618' for key 'PRIMARY' query: INSERT into captcha_sessions (uid, sid, ip_address, timestamp, form_id, solution, status, attempts) VALUES (0, 'kgmve5r3bit0vv9k0mvavvin84', '100.24.125.162', 1603652240, 'comment_form', 'c0419a836d6970e5a63d9f4942d43cfc', 0, 0) in E:\www\Drupal\sites\javaneh.ikvu.ac.ir\modules\captcha-6.x-2.4\captcha\captcha.inc on line 99.
  • user warning: Duplicate entry '1802618' for key 'PRIMARY' query: INSERT into captcha_sessions (uid, sid, ip_address, timestamp, form_id, solution, status, attempts) VALUES (0, 'kgmve5r3bit0vv9k0mvavvin84', '100.24.125.162', 1603652241, 'user_login_block', 'c1156cc99f813e31f145f170625f923b', 0, 0) in E:\www\Drupal\sites\javaneh.ikvu.ac.ir\modules\captcha-6.x-2.4\captcha\captcha.inc on line 99.

By sadeqi - Posted on 14 آذر 1392

مشرق/مميزي کتاب باشد يا نباشد، مسئله اين نيست. مسئله اين است که عده‌اي فکر مي‌کنند نظارت بر کتاب و نشر فقط در کشور ما وجود دارد و برخي از نويسندگان فکر مي‌کنند اگر در جايي غير از ايران حضور داشته باشند هر چه بنويسند به سرعت منتشر مي‌شود و هيچ مانعي بر سر انتشار تراوشات ذهني آنها وجود ندارد.

 

اما آيا در دنيا مميزي کتاب وجود ندارد؟

در سايه تبليغات گسترده‌اي که غربي‌ها براي نشان دادن احترام به آزادي بيان دارند، طرح اين سؤال که چه ميزان کتاب در غرب سانسور مي‌شود، در نگاه اول مي‌تواند بي‌معنا باشد، اما با کمي دقت و کمي جست‌وجو به نتايج جالب توجهي از سانسور برمي‌خوريم. در اين گزارش تلاش نداريم قوانين مربوط به مميزي کتاب را در ساير نقاط جهان مورد ارزيابي قرار دهيم ولي براي نمونه چند عنوان کتاب را که دچار سانسور شده‌اند، معرفي مي‌کنيم. با آنکه لزوماً معرفي اين کتاب‌ها به معناي مخالفت با سانسور آنها يا عدم مخالفت نيست. به همين دليل ابتدا نگاهي کوتاه به مميزي و مصاديق آن در کشورمان داريم.

 

چه بسا آزادي‌هايي که...

علي جنتي، وزير ارشاد معتقد است مميزي، کلمه محترمانه سانسور است. سانسور از کلماتي است که بار منفي زيادي را با خود به همراه دارد و حتي سانسورچي نمونه‌اي از فحش‌هاي روشنفکرانه است که مي‌توان در ادبيات قشر نويسنده به آن برخورد کرد. اين روز‌ها بحث اينکه چرا کتاب‌ها مميزي مي‌شوند و اينکه مميزي بر حق است يا خير، منتشر مي‌شود.

 

مميزي طرفداران سرسخت و مخالفان پيگيري دارد. وزارت ارشاد نيز در اين ميان بي‌ميل نيست که مسئوليت مميزي کتاب را از دوش خود بردارد. جالب اينجاست که وظيفه مميزي کتاب‌ها در پيش از انقلاب نيز بر عهده وزارت فرهنگ بوده است. هم اکنون نيز طبق مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي طي مصوبه 660 مورخ 24 فروردين 89، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي موظف به اجراي قانون «اهداف، سياست‌ها و ضوابط نشرکتاب» است و هرگونه تغيير در آن نيز تنها با مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي ممکن است.

 

در ماده 4 اين قانون تصريح شده است که« نشر کتاب همان گونه که ممکن است مظهر و نمودي از آزادي‌هاي اجتماعي و انساني تلقي شود، چه بسا مورد سوء‌استفاده و اشاعه لاابالي‌گري فکري و اخلال در حقوق عمومي قرار گيرد» و در ذيل آن در سه بخش « دين و اخلاق»، «سياست و اجتماع» و «حقوق و فرهنگ عمومي» موارد مميزي درج شده است. به طور مثال در بخش دين و اخلاق، ترويج خرافات و مخدوش کردن چهره اسلام مصداق مميزي است يا در سياست و اجتماع، تبليغ صهيونيزم و انواع ديگر نژادپرستي جزو مواردي است که ارشاد موظف به مميزي آن است و در آخر توهين و تمسخر زبان، فرهنگ و هويت اقوام و اقليت‌هاي ديني و قومي، در بخش حقوق و فرهنگ عمومي آمده است که مصاديق آن مورد مميزي قرار خواهند گرفت.

 

اين کتاب‌ها را به ياد داشته باشيد

پيش از پرداختن به مصاديق کتاب‌ها بايد اين نکته را يادآوري کنيم که به دليل فشار‌هاي بيش از حد لابي‌هاي صهيونيست‌ها در غرب، هرگونه نقد هولوکاست به شدت مورد سانسور قرار مي‌گيرد. همان طور که روژه گارودي فيلسوف فرانسوي به خاطر نگارش کتاب «اسطوره‌هاي بنيانگذار سياست اسرائيل» در فرانسه به دادگاه کشانده شد. دادگاه فرانسوي انتشار مجدد اين کتاب را ممنوع و گارودي را به پرداخت 240 هزار فرانک جريمه محکوم کرد.

 

اين در حالي است که گارودي دست به يک تحقيق علمي زده و کتابش بر اساس اسناد و مدارک گردآوري شده بود. ساير افرادي که به هولوکاست اعتقادي ندارند نيز چنين سرنوشتي را تجربه مي‌کنند. سانسور کتاب در غرب به خصوص در ايالات متحده امريکا آنقدر گسترده است که مدافعان آزادي بيان برنامه‌اي را به عنوان « Banned books week» (هفته کتاب‌هاي سانسور شده) برگزار مي‌کنند و گزارش‌هايي از عملکرد دستگاه‌هاي سانسور غربي منتشر مي‌گردد. در ليست اين کتاب‌ها به نام‌هاي بسيار آشنايي برخورد مي‌کنيم؛ کتاب‌هايي که معمولاً فيلم‌هاي سينمايي بسيار مشهوري بر اساس آنها ساخته شده است و نمي‌توان به راحتي نام کتاب و نويسنده آن را از دنياي ادبيات و نويسندگي حذف کرد.

 

خوشه‌هاي خشم: جان اشتاين بک، نويسنده نام‌آشناي امريکايي در کتاب خوشه‌هاي خشم به داستان بي‌عدالتي‌ها و زندگي فلاکت‌بار خانواده‌اي امريکايي مي‌پردازد. انتشار اين رمان که جزو برترين رمان‌هاي قرن بيستم به شمار مي‌آيد، در امريکا ممنوع و حتي نسخه‌هاي آن به آتش کشيده شد.

 

موش‌ها و آدم‌ها: جان اشتاين بک پيش از نوشتن «خوشه‌هاي خشم»، موش‌ها و آدم‌ها را نوشت؛ کتابي که باز هم در مورد فقر و تنگدستي مردم امريکا بود. اين کتاب به دلايلي چون توهين‌هاي نژادي، ناسزا و ترويج کشتن از سر ترحم از کتابخانه‌هاي عمومي امريکا جمع‌آوري و مطالعه آن در مدارس ممنوع شد.

 

برباد رفته: رمان مشهور مارگارت ميچل که به خاطر آن جايزه ادبي پوليتزر را به دست آورد و يکي از مهم‌ترين فيلم‌هاي کلاسيک تاريخ سينما بر اساس آن ساخته شد. اين کتاب به رغم شهرت جهاني‌اش در ايالات متحده ممنوع‌الانتشار شد؛ ممنوعيتي که هنوز هم پابرجاست. دليل اين ممنوعيت پرداختن به مباحث تبعيض نژادي عنوان شده است.

 

پرتقال کوکي: استنلي کوبريک فيلم پرتقال کوکي را بر اساس رماني به همين نام نوشته آنتوني برگس، توليد کرد. اما هم کتاب و هم فيلم در امريکا مورد سانسور قرار گرفتند و کاتوليک‌ها عليه آن موضع تندي اتخاذ کردند. انتشار اين کتاب به دليل خشونت بيش از حد که باعث ايجاد اضطراب عمومي و شوک به مخاطب مي‌شود، ممنوع اعلام شد.

 

هري پاتر: نوشته جي‌کي رولينگ که مجموعه چند را شامل مي‌شود. با آنکه همه نسخه‌هاي آن به فيلم‌هاي سينمايي تبديل شده‌اند اما اين کتاب‌ها که در ايران خوانندگان زيادي نيز دارد در امريکا و انگلستان به دليل ترويج جادوگري ممنوع اعلام شده است!

 

قلعه حيوانات( مزرعه حيوانات): جورج اورول نويسنده انگليسي با نام دو کتابش يعني قلعه حيوانات و «1984» يکي از پر بحث‌ترين نويسندگان معاصر به شمار مي‌آيد. مي‌گويند اورول اين کتاب را در هجو انقلاب کمونيستي شوروي نگاشته است به همين دليل روس‌ها انتشار آن را در شوروي ممنوع اعلام کردند. حالا سال‌ها است که شوروي از هم متلاشي شده است اما اين بار خواندن کتاب قلعه حيوانات در امارات متحده عربي ممنوع اعلام شده است!

 

جادوگر شهر اوز: در اوايل قرن گذشته «ال فرانک بوئم» رماني را براي کودکان نوشت به نام جادوگر شهر اوز بر اساس اين کتاب تا به حال هم فيلم سينمايي و هم چند مجموعه انيميشن توليد شده اما در برخي از ايالات امريکا به دليل چيزي که ترويج سوسياليسم خوانده مي‌شد، خواندن جادوگر شهر اوز ممنوع اعلام شد.

 

ماجراهاي هاکلبري‌فين: رمان مارک تواين که ادامه رمان «تام ساير» به شمار مي‌رفت، در سال 1884 منتشر و درست يک سال بعد انتشار آن ممنوع شد. يکي از دلايل اين کار، توهين‌هاي نژادي و نشان دادن نابرابري‌هاي نژادي عنوان شده است. در کنار اين نام‌ها مي‌توان «کلبه عمو تم»، «100 سال تنهايي»، «کد داوينچي»، « مرگ فروشنده» و چند کتاب ديگر را اضافه کرد که نمي‌توان آنها را در کتابخانه‌هاي عمومي امريکا پيدا کرد.

 

گزارشگران بدون مرز در سال 2013، آزادي بيان در امريکا را که اصل آزادي بيان را به عنوان يکي از اصول قانون اساسي خود عنوان کرده است، در رتبه 32 جهان عنوان کرد. کميته مک کارتي در دهه 50 به عنوان «کميته فعاليت‌هاي ضد امريکايي» باعث توقيف و سانسور بسياري از کتاب‌ها شد. پيش از آن نيز و طي جنگ جهاني دوم فرانکلين روزولت رئيس‌جمهور وقت امريکا رسماً دستور ايجاد «دفتر سانسور» را داد. اين مقايسه کوتاه با آنچه در بازار نشر ايران مي‌گذرد، فرصت خوبي است براي درک آنچه در کشور ما و غرب مي‌گذرد، علاقه‌مندان مي‌توانند ليست بلند بالاي کتاب‌هاي ممنوع شده در غرب را در سايت‌هاي ضدسانسور جست‌وجو کنند.

 

 

مشرق/مميزي کتاب باشد يا نباشد، مسئله اين نيست. مسئله اين است که عده‌اي فکر مي‌کنند نظارت بر کتاب و نشر فقط در کشور ما وجود دارد و برخي از نويسندگان فکر مي‌کنند اگر در جايي غير از ايران حضور داشته باشند هر چه بنويسند به سرعت منتشر مي‌شود و هيچ مانعي بر سر انتشار تراوشات ذهني آنها وجود ندارد.

 

اما آيا در دنيا مميزي کتاب وجود ندارد؟

در سايه تبليغات گسترده‌اي که غربي‌ها براي نشان دادن احترام به آزادي بيان دارند، طرح اين سؤال که چه ميزان کتاب در غرب سانسور مي‌شود، در نگاه اول مي‌تواند بي‌معنا باشد، اما با کمي دقت و کمي جست‌وجو به نتايج جالب توجهي از سانسور برمي‌خوريم. در اين گزارش تلاش نداريم قوانين مربوط به مميزي کتاب را در ساير نقاط جهان مورد ارزيابي قرار دهيم ولي براي نمونه چند عنوان کتاب را که دچار سانسور شده‌اند، معرفي مي‌کنيم. با آنکه لزوماً معرفي اين کتاب‌ها به معناي مخالفت با سانسور آنها يا عدم مخالفت نيست. به همين دليل ابتدا نگاهي کوتاه به مميزي و مصاديق آن در کشورمان داريم.

 

چه بسا آزادي‌هايي که...

علي جنتي، وزير ارشاد معتقد است مميزي، کلمه محترمانه سانسور است. سانسور از کلماتي است که بار منفي زيادي را با خود به همراه دارد و حتي سانسورچي نمونه‌اي از فحش‌هاي روشنفکرانه است که مي‌توان در ادبيات قشر نويسنده به آن برخورد کرد. اين روز‌ها بحث اينکه چرا کتاب‌ها مميزي مي‌شوند و اينکه مميزي بر حق است يا خير، منتشر مي‌شود.

 

مميزي طرفداران سرسخت و مخالفان پيگيري دارد. وزارت ارشاد نيز در اين ميان بي‌ميل نيست که مسئوليت مميزي کتاب را از دوش خود بردارد. جالب اينجاست که وظيفه مميزي کتاب‌ها در پيش از انقلاب نيز بر عهده وزارت فرهنگ بوده است. هم اکنون نيز طبق مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي طي مصوبه 660 مورخ 24 فروردين 89، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي موظف به اجراي قانون «اهداف، سياست‌ها و ضوابط نشرکتاب» است و هرگونه تغيير در آن نيز تنها با مصوبه شوراي عالي انقلاب فرهنگي ممکن است.

 

در ماده 4 اين قانون تصريح شده است که« نشر کتاب همان گونه که ممکن است مظهر و نمودي از آزادي‌هاي اجتماعي و انساني تلقي شود، چه بسا مورد سوء‌استفاده و اشاعه لاابالي‌گري فکري و اخلال در حقوق عمومي قرار گيرد» و در ذيل آن در سه بخش « دين و اخلاق»، «سياست و اجتماع» و «حقوق و فرهنگ عمومي» موارد مميزي درج شده است. به طور مثال در بخش دين و اخلاق، ترويج خرافات و مخدوش کردن چهره اسلام مصداق مميزي است يا در سياست و اجتماع، تبليغ صهيونيزم و انواع ديگر نژادپرستي جزو مواردي است که ارشاد موظف به مميزي آن است و در آخر توهين و تمسخر زبان، فرهنگ و هويت اقوام و اقليت‌هاي ديني و قومي، در بخش حقوق و فرهنگ عمومي آمده است که مصاديق آن مورد مميزي قرار خواهند گرفت.

 

اين کتاب‌ها را به ياد داشته باشيد

پيش از پرداختن به مصاديق کتاب‌ها بايد اين نکته را يادآوري کنيم که به دليل فشار‌هاي بيش از حد لابي‌هاي صهيونيست‌ها در غرب، هرگونه نقد هولوکاست به شدت مورد سانسور قرار مي‌گيرد. همان طور که روژه گارودي فيلسوف فرانسوي به خاطر نگارش کتاب «اسطوره‌هاي بنيانگذار سياست اسرائيل» در فرانسه به دادگاه کشانده شد. دادگاه فرانسوي انتشار مجدد اين کتاب را ممنوع و گارودي را به پرداخت 240 هزار فرانک جريمه محکوم کرد.

 

اين در حالي است که گارودي دست به يک تحقيق علمي زده و کتابش بر اساس اسناد و مدارک گردآوري شده بود. ساير افرادي که به هولوکاست اعتقادي ندارند نيز چنين سرنوشتي را تجربه مي‌کنند. سانسور کتاب در غرب به خصوص در ايالات متحده امريکا آنقدر گسترده است که مدافعان آزادي بيان برنامه‌اي را به عنوان « Banned books week» (هفته کتاب‌هاي سانسور شده) برگزار مي‌کنند و گزارش‌هايي از عملکرد دستگاه‌هاي سانسور غربي منتشر مي‌گردد. در ليست اين کتاب‌ها به نام‌هاي بسيار آشنايي برخورد مي‌کنيم؛ کتاب‌هايي که معمولاً فيلم‌هاي سينمايي بسيار مشهوري بر اساس آنها ساخته شده است و نمي‌توان به راحتي نام کتاب و نويسنده آن را از دنياي ادبيات و نويسندگي حذف کرد.

 

خوشه‌هاي خشم: جان اشتاين بک، نويسنده نام‌آشناي امريکايي در کتاب خوشه‌هاي خشم به داستان بي‌عدالتي‌ها و زندگي فلاکت‌بار خانواده‌اي امريکايي مي‌پردازد. انتشار اين رمان که جزو برترين رمان‌هاي قرن بيستم به شمار مي‌آيد، در امريکا ممنوع و حتي نسخه‌هاي آن به آتش کشيده شد.

 

موش‌ها و آدم‌ها: جان اشتاين بک پيش از نوشتن «خوشه‌هاي خشم»، موش‌ها و آدم‌ها را نوشت؛ کتابي که باز هم در مورد فقر و تنگدستي مردم امريکا بود. اين کتاب به دلايلي چون توهين‌هاي نژادي، ناسزا و ترويج کشتن از سر ترحم از کتابخانه‌هاي عمومي امريکا جمع‌آوري و مطالعه آن در مدارس ممنوع شد.

 

برباد رفته: رمان مشهور مارگارت ميچل که به خاطر آن جايزه ادبي پوليتزر را به دست آورد و يکي از مهم‌ترين فيلم‌هاي کلاسيک تاريخ سينما بر اساس آن ساخته شد. اين کتاب به رغم شهرت جهاني‌اش در ايالات متحده ممنوع‌الانتشار شد؛ ممنوعيتي که هنوز هم پابرجاست. دليل اين ممنوعيت پرداختن به مباحث تبعيض نژادي عنوان شده است.

 

پرتقال کوکي: استنلي کوبريک فيلم پرتقال کوکي را بر اساس رماني به همين نام نوشته آنتوني برگس، توليد کرد. اما هم کتاب و هم فيلم در امريکا مورد سانسور قرار گرفتند و کاتوليک‌ها عليه آن موضع تندي اتخاذ کردند. انتشار اين کتاب به دليل خشونت بيش از حد که باعث ايجاد اضطراب عمومي و شوک به مخاطب مي‌شود، ممنوع اعلام شد.

 

هري پاتر: نوشته جي‌کي رولينگ که مجموعه چند را شامل مي‌شود. با آنکه همه نسخه‌هاي آن به فيلم‌هاي سينمايي تبديل شده‌اند اما اين کتاب‌ها که در ايران خوانندگان زيادي نيز دارد در امريکا و انگلستان به دليل ترويج جادوگري ممنوع اعلام شده است!

 

قلعه حيوانات( مزرعه حيوانات): جورج اورول نويسنده انگليسي با نام دو کتابش يعني قلعه حيوانات و «1984» يکي از پر بحث‌ترين نويسندگان معاصر به شمار مي‌آيد. مي‌گويند اورول اين کتاب را در هجو انقلاب کمونيستي شوروي نگاشته است به همين دليل روس‌ها انتشار آن را در شوروي ممنوع اعلام کردند. حالا سال‌ها است که شوروي از هم متلاشي شده است اما اين بار خواندن کتاب قلعه حيوانات در امارات متحده عربي ممنوع اعلام شده است!

 

جادوگر شهر اوز: در اوايل قرن گذشته «ال فرانک بوئم» رماني را براي کودکان نوشت به نام جادوگر شهر اوز بر اساس اين کتاب تا به حال هم فيلم سينمايي و هم چند مجموعه انيميشن توليد شده اما در برخي از ايالات امريکا به دليل چيزي که ترويج سوسياليسم خوانده مي‌شد، خواندن جادوگر شهر اوز ممنوع اعلام شد.

 

ماجراهاي هاکلبري‌فين: رمان مارک تواين که ادامه رمان «تام ساير» به شمار مي‌رفت، در سال 1884 منتشر و درست يک سال بعد انتشار آن ممنوع شد. يکي از دلايل اين کار، توهين‌هاي نژادي و نشان دادن نابرابري‌هاي نژادي عنوان شده است. در کنار اين نام‌ها مي‌توان «کلبه عمو تم»، «100 سال تنهايي»، «کد داوينچي»، « مرگ فروشنده» و چند کتاب ديگر را اضافه کرد که نمي‌توان آنها را در کتابخانه‌هاي عمومي امريکا پيدا کرد.

 

گزارشگران بدون مرز در سال 2013، آزادي بيان در امريکا را که اصل آزادي بيان را به عنوان يکي از اصول قانون اساسي خود عنوان کرده است، در رتبه 32 جهان عنوان کرد. کميته مک کارتي در دهه 50 به عنوان «کميته فعاليت‌هاي ضد امريکايي» باعث توقيف و سانسور بسياري از کتاب‌ها شد. پيش از آن نيز و طي جنگ جهاني دوم فرانکلين روزولت رئيس‌جمهور وقت امريکا رسماً دستور ايجاد «دفتر سانسور» را داد. اين مقايسه کوتاه با آنچه در بازار نشر ايران مي‌گذرد، فرصت خوبي است براي درک آنچه در کشور ما و غرب مي‌گذرد، علاقه‌مندان مي‌توانند ليست بلند بالاي کتاب‌هاي ممنوع شده در غرب را در سايت‌هاي ضدسانسور جست‌وجو کنند.

برچسب ها

ارسال کردن دیدگاه جدید

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید

امکانات

ورود کاربر

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
کپچا تصویری
کارکترهایی که در تصویر نمایش داده میشوند را وارد کنید

اعضای جدید

  • avini
  • rasouli
  • tavakoli2722
  • یاس علی
  • عبدالمجيد

افراد آنلاین

در حال حاضر 1 کاربر و 1 کاربر مهمان آنلاین هستند.